Bij het handelen van een weggebruiker zijn er vanuit de menskunde de volgende elementen die bij weggedrag van belang zijn:
- verwachting
- waarnemen
- begrijpen
- kunnen
- willen
Inzoomende op bewegwijzering, geeft dat de volgende aandachtspunten.
Verwachting: Op welke plek verwacht de weggebruiker bepaald informatie. Uniformiteit in bord-layout, continuïteit in verwijzing, dat zijn belangrijke zaken.
Waarnemen: Kan de weggebruiker de informatie wel goed waarnemen ? Hierin spelen heel veel aspecten, zoals lettertype en spatiëring. Maar ook heel triviale zaken, zoals dat het zicht op een wegwijzer niet moet worden weggenomen door een kunstwerk zoals een viaduct. Of complexere zaken, zoals parallax bij rijbanen in dezelfde richting, die in een boog naast elkaar gelegen zijn. Of het gebruik van pictogrammen die ook op honderden meters afstand eenduidig zijn (dus geen priegeltekeningetjes).
Begrijpen: hier draait het bij bewegwijzering om de boodschap zelf. Doorgaans zijn dit plaatsnamen, maar het gaat ook om teksten zoals gebruik van woorden als "volg", "route", "doorgaand verkeer", "alle/overige richtingen", etcetera. Vergeet hierbij ook niet de pictogrammen: alleen pictogrammen gebruiken die zijn ingeburgerd. En natuurlijk speelt dit bij informatieborden en gele borden bij wegwerkzaamheden. Voor je het weet heb je een onbegrijpelijk bord. Verder speelt dit aspect zeker in situaties met meerdere talen, meerdere schriften en gebruik van exoniemen.
Kunnen: de vraag of een weggebruiker nog tijdig kan handelen is vooral gelieerd aan de handelingsafstand. Een afrit op een 4-strooksbaan pas op 300 meter voor de eerste keer aankondigen is vragen om moeilijkheden. Probeer nog maar eens tijdig vanuit de linker rijstrook bij de uitvoegstrook te komen. Hier ligt ook een belangrijke relatie met wegontwerp. Als het wegontwerp c.q. de weginrichting tekort schiet, kun je borden neerzetten wat je wilt, maar de weggebruiker is en blijft beperkt in zijn kunnen.
Willen: Hier spelen vooral zaken die een mindere relatie hebben met bewegwijzering, maar eerder met RVV-borden die een verplichting of verbod aanduiden. Niet-willen is vooral iets wat ontstaat als gevolg van irritatie van de weggebruiker. Dat kan zijn door andere weggebruikers, maar ook door wegontwerp en -inrichting. Het hangt ook samen met (in)consistentie in aangeboden informatie. Daar komt dan ook de relatie met in-car systemen, die de weggebruiker inmiddels zodanig vertrouwt dat we allemaal de beelden kennen van een auto die op de rails of onderaan een trap is beland.
Belangrijkste is om te bedenken dat "waarnemen" maar één van de elementen is tussen een verkeersbord en het gedrag van de weggebruiker. Bepaald geen onbelangrijke, maar tezelfdertijd is het goed om te beseffen dat in de toekomst in-car systemen een steeds grotere rol gaan spelen, en daarmee de laatste factor ("wilen") wel eens tegen bewegwijzering kan keren. Want hoe groot je de kapitaalhoogte ook maakt, als het in-car systeem iets anders kwaakt dan is de kans groot dat de weggebruiker die megagrote letters op de borden gaat negeren. Of die letters nou in DIN, SNV, Highway Gothic, Transport of welk lettertype dan ook zijn.
Tot zover deze
masterclass bewegwijzering en human factors
