[RKS] Kosovo - Kosova - Косово

[Willem]

Het lijkt een compromis tussen de Duitse en de voormalige Joegoslavische bewegwijzering.

[mavas]

Het is wel heel klein op de wegwijzers aangeduid, dus ik vraag me af hoe prominent men die wegnummers wil gaan laten zijn.

[Jeroen]

Ik was een beetje op Gmaps aan het rondstruinen in Kosovo en ineens viel mij op dat de door Servië niet erkende grens tussen Servië en Kosovo koste wat kost gemeden wordt als je een route probeert te plannen naar een bestemming in Kosovo. Die grenzen zijn toch niet dicht lijkt me? Geeft het überhaupt nog problemen met je paspoort als je van en naar Kosovo wilt reizen?

[Palance]

Dat is inderdaad wel typisch ja, je wordt er helemaal omheen geleid, wat je ook probeert. De grenzen zijn echter gewoon open. Je kunt hoogstens problemen krijgen als je Kosovo uitreist naar Servië, terwijl je niet via Servië bent binnengekomen. Maar ik zou verder niet weten waarom dit volgens Google niet zou kunnen.

Anderzijds lukt het wel om een route eruit te krijgen vanuit Montenegro naar Kosovo via de Čakor-pas. En die grensovergang is nou juist wel gesloten.

[Coen Tunnel]

Dat is inderdaad wel typisch ja, je wordt er helemaal omheen geleid, wat je ook probeert. De grenzen zijn echter gewoon open. Je kunt hoogstens problemen krijgen als je Kosovo uitreist naar Servië, terwijl je niet via Servië bent binnengekomen.

Dat wordt gezien als een illegale inreis van Servië. Ik zou dat niet proberen. Er is weliswaar geen formele Servische grenscontrole, want ze erkennen de grens met Kosovo niet, maar er is wel een Servische politiepost als je van Kosovo naar Servië reist, en je paspoort of id-kaart zal wel degelijk gecontroleerd worden.

De grensovergangen in het noorden van Kosovo kunnen voor niet-Serviërs en niet-Kosovaren wel problemen opleveren, ik heb een paar jaar geleden nog iets gelezen over iemand die de Servische trein naar Kosovska Mitrovica Sever nam (het station in het Servisch gecontroleerde deel van Kosovo). In dat gebied geldt ook een oranje reisadvies: https://www.nederlandwereldwijd.nl/reisadvies/kosovo

Al kun je best naar de gedeelde stad Mitrovica, het is een bijzondere en schizofrene plek. Maar dat zou ik dan vanuit Pristina doen, aan de Kosovaars gecontroleerde kant parkeren, en daar te voet de brug oversteken. Er zijn geen verdere controles op de brug.

Van Servië naar Kosovo en weer terug naar Servië (zonder Kosovo te zijn uitgereisd naar een ander land) is geen probleem. De overgang bij Merdare is de grootste en meest voor de hand liggende.

Van Montenegro, Noord-Macedonië of Albanië naar Kosovo en terug/verder naar één van deze landen is ook geen probleem.

Van Servië naar Kosovo en door naar Montenegro, Noord-Macedonië of Albanië: niemand zal je tegenhouden, maar formeel ben je Servië niet legaal uitgereisd en kan dit problemen opleveren bij een latere inreis, al weet ik niet of dit in de praktijk nog gebeurt.

Kosovaarse stempels (in het algemeen) leverden vroeger ook wel eens wat gezeur op als je later Servië weer inreisde, waar de Serviërs annuleringsstempels overheen stempelden. Maar ik heb daar al lang niks meer over gehoord, je zal de inreis in Servië niet worden geweigerd omdat je een keer in Kosovo geweest bent. Ik heb zelf een Kosovaars stempel in mijn paspoort, maar ik ben daarna niet meer in Servië geweest, dus geen praktijkervaring.

Ik ben vanwege het grensgedoe zelf van Belgrado via Skopje naar Pristina gereden, omdat ik daarna verder ging naar Tirana. Kosovo in is probleemloos, je moet voor de auto alleen wel een aparte WA-verzekering bij de grens kopen omdat de groene kaart niet geldig is in Kosovo. Van Kosovo naar Albanië was er in ieder geval geen Kosovaarse uitreiscontrole.

[Chris]

Kosovo in is probleemloos, je moet voor de auto alleen wel een aparte WA-verzekering bij de grens kopen omdat de groene kaart niet geldig is in Kosovo.

Hoe gaat zoiets eigenlijk? Ik heb dat nog nooit ergens hoeven doen.

Kun je alleen een WA verzekering afsluiten of ook volledig casco? Je wil toch niet bij een ongeval voor hoge kosten komen te staan.

[Coen Tunnel]

Er zit bij elke grensovergang een apart kantoortje waar je dat kan regelen. Ik was bij de vrij kleine grensovergang bij Glloboçica, komende vanaf Tetovo, en ik was voor 15 dagen geloof ik 15 euro kwijt. Binnen een paar minuten sta je met het polisdocument weer buiten en kun je verder rijden. Een kortere termijn bieden ze niet aan, en het is alleen WA-verzekering. Wellicht dat je bij een lokale verzekeraar all-risk kan regelen.

Kosovo is het enige land in Europa waar je dit moet doen, voor de rest is de groene kaart geldig. En goed, Georgië en Armenië zijn ook geen groene kaart-landen, maar dat is nog weer wat zeldzamer. In Georgië lukte het me destijds helemaal niet om een verzekering bij de grens te regelen, en is het schijnbaar niet eens verplicht. In Armenië heb ik de verzekering bij de grens geregeld.

[Palance]

Van Servië naar Kosovo en weer terug naar Servië (zonder Kosovo te zijn uitgereisd naar een ander land) is geen probleem. De overgang bij Merdare is de grootste en meest voor de hand liggende.

Van Montenegro, Noord-Macedonië of Albanië naar Kosovo en terug/verder naar één van deze landen is ook geen probleem.

Van Servië naar Kosovo en door naar Montenegro, Noord-Macedonië of Albanië: niemand zal je tegenhouden, maar formeel ben je Servië niet legaal uitgereisd en kan dit problemen opleveren bij een latere inreis, al weet ik niet of dit in de praktijk nog gebeurt.

Dit is te vinden op een aantal websites van Servische ambassades:

Foreign nationals requiring a visa to enter the Republic of Serbia, can visit ''Kosovo'', provied they have a valid visa of the Republic of Serbia and entry stamp of border authorities of the Republic of Serbia. It will enable them to travel from central Serbia to ''Kosovo'' and return, through one of designated administrative crossings: Merdare, Končilj, Rudnica, Mutivode, Depce i Brujak; Foreign nationals who do not require visa to enter the territory of the Republic of Serbia, are required to obtain the stamp of the Serbian border authorities in the passport when entering the Republic of Serbia (for example via border crossings at Belgrade Airport, Horgoš, Bajakova etc.), which will later enable them to cross the administrative line with ''Kosovo'', through some of the abovementioned administrative crossings; Foreign nationals who entered directly to ''Kosovo'' (for example via Priština Airport or through some of the neighboring countries - Montenegro, Albania, Macedonia) and, after that, have intention to visit central Serbia, will not be allowed to cross the administrative line.

[marcel]

Kosovo is het enige land in Europa waar je dit moet doen, voor de rest is de groene kaart geldig. En goed, Georgië en Armenië zijn ook geen groene kaart-landen, maar dat is nog weer wat zeldzamer.

Op mijn groene kaart zijn Rusland, Oekraine, Belarus, Moldova en Azerbaijan doorgekruist. Georgië en Armenië staan er inderdaad helemaal niet op. Nederlandse verzekeraars hanteren dat blijkbaar anders.
Opmerkelijk is verder dat Iran er ook op staat (doorgekruist) en Marokko en Tunesië.

[JanVerhoeven]

Op mijn groene kaart zijn Rusland, Oekraine, Belarus, Moldova en Azerbaijan doorgekruist. Georgië en Armenië staan er inderdaad helemaal niet op. Nederlandse verzekeraars hanteren dat blijkbaar anders.
Opmerkelijk is verder dat Iran er ook op staat (doorgekruist) en Marokko en Tunesië.

GE en ARM staan er niet op omdat het slechts kandidaatsstaten zijn van het internationale verzekeringsbewijssysteem. IR is nog (net) lid geworden ten tijde van de Sjah.

[Coen Tunnel]

Kosovo is het enige land in Europa waar je dit moet doen, voor de rest is de groene kaart geldig. En goed, Georgië en Armenië zijn ook geen groene kaart-landen, maar dat is nog weer wat zeldzamer.

Op mijn groene kaart zijn Rusland, Oekraine, Belarus, Moldova en Azerbaijan doorgekruist. Georgië en Armenië staan er inderdaad helemaal niet op. Nederlandse verzekeraars hanteren dat blijkbaar anders.

Het verschilt per verzekeraar. Ik zit nu bij Allianz en daar zijn alleen Rusland, Belarus, Israël en Iran doorgehaald. De dekking voor Rusland en Belarus is pas ergens eind 2022 vervallen zie ik. Misschien vanwege sancties?

In 2017 ging ik met de auto naar Rusland en Azerbeidzjan, en toen bood Allianz in beide landen geen dekking. Ik ben toen naar Bovag overgestapt, die boden destijds dekking in alle Groene Kaart-landen. Ook Iran en Israël.

Irak was tot ergens begin jaren '90 ook nog een Groene Kaart-land. Ik kan me nog wel herinneren van de autopapieren van mijn vader dat ik verbaasd was dat Irak er op stond. Niet lang na de Golfoorlog is Irak uit het Groene Kaart-systeem gestapt.

Dat de Groene Kaart geldig is in Marokko en Tunesië is alleen maar praktisch, beide landen liggen dichtbij Europa en er is een grote diaspora woonachting in Europa, dus ook het nodige autoverkeer vanuit Europa naar die landen.

[marcel]

Israel stond er bij mij vroeger ook op, nu niet meer, ook niet als optie.

[JanVerhoeven]

Zoals het gelinkte artikel vermeld, is Israel in 2022 uit het verbond gestapt.

[Coen Tunnel]

Ah, weer wat geleerd. Nou ja, je had er toch weinig aan. Israël is over land eigenlijk praktisch niet te bereiken vanaf andere Groene Kaart-landen, en de veerdiensten tussen Griekenland, Cyprus, Israël en Egypte varen al niet meer sinds de Tweede Intifada in 2001. Ik denk dat er vrijwel niemand met de auto vanuit een andere Groene Kaart-land naar Israël rijdt.

[Palance]

4-talige toeristische bewegwijzering in Prizren. Op Streetview zijn er een paar te zien, maar die beelden zijn niet scherp, zoals hier. Ik vond 2 voorbeelden waar je het wel duidelijker ziet: Het staat in het Albanees, Servisch, Turks en Engels.

[Coen Tunnel]

Toch weer die weigering om Servisch in het Cyrillisch op de borden te zetten, zoals je in Kosovo wel vaker ziet.

[Chris]

Het gebruik van Cyrillisch heeft in het Servisch schijnbaar ook een nationalistische ondertoon. Wellicht dat ze het daarom niet gebruiken.

Ik weet niet wat het officiële taalbeleid van Kosovo is, maar in Prizren is maar 0,13% van de inwoners Servisch volgens Wikipedia. Nog achter de Gorani en Ashkali, die twee moest ik opzoeken. Die laatste zijn Balkan Egyptenaren. Ik wist niet dat dat bestond.

[Alfa]

Ik ook niet, en blijkbaar zijn het Albaneestalige Roma-subgroepen die mogelijk niet eens uit Egypte komen en alleszins niets met de huidige Egyptenaren van doen hebben. Ook interessant is dat het Engelse woord 'gypsy' ook van het woord Egyptenaar is afgeleid.

[Palance]

Ik weet niet wat het officiële taalbeleid van Kosovo is, maar in Prizren is maar 0,13% van de inwoners Servisch volgens Wikipedia. Nog achter de Gorani en Ashkali, die twee moest ik opzoeken. Die laatste zijn Balkan Egyptenaren. Ik wist niet dat dat bestond.

Heel Kosovo is officieel tweetalig Albanees-Servisch. Prizren is de enige plaats waar Turks ook officieel is. Dat maakt bewegwijzering niet altijd even duidelijk, zoals hier: https://maps.app.goo.gl/3EjK1tCUBeedRerz8

[Willem]

Wonen daar in Prizren dan Turkstalige mensen?

[Seat Ibiza]

Ja. Zie: https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Prizren

[Chris]

Er is wat 'paniek' ontstaan over cijfers van de World Bank, dat de bevolking van Kosovo in 2024 met 9,7% gekrompen is. Daarmee is Kosovo met afstand het snelst krimpende land ter wereld, de krimp is bijna even groot als tijdens de Kosovo-oorlog.

Het zou komen vanwege massale emigratie voor beter betaalde banen. Kosovo heeft volgens het Kosovaarse statistiekenbureau 1,58 miljoen inwoners. Het inwonertal piekte in 1997 op 2,19 miljoen. Het aantal geboortes is ook flink gekrompen, omdat de generatie die aan de beurt is voor kinderen, nu in het buitenland werkt.

Sinds 1 januari 2024 mogen Kosovaren visumvrij reizen in het Schengengebied, maar voor een periode van 90 dagen. Dit betekent niet dat ze ook zonder beperkingen mogen werken in de EU. Maar vanwege het toenemende aantal krapteberoepen kunnen werkgevers in de EU werknemers uit niet-EU-landen werven, en Kosovo is zo'n land, ook vanwege de korte afstand tot Slovenië, Oostenrijk, Duitsland en Italië. Het zelfde zie je al tijden met mensen uit Bosnië en Herzegovina.

Het gemiddelde salaris in Kosovo is € 639. In een land als Slovenië kunnen Kosovaren snel het drievoudige verdienen. Ik kwam in juni in Slovenië een aantal wegwerkers tegen terwijl ik aan het ontbijten was bij een picnicbank. Zij kwamen uit Kosovo en zeiden dat ze in Slovenië met werk voor de wegbeheerder aanzienlijk meer verdienen dan in Kosovo.

Dit maakt het wel lastig om de economie op te bouwen. Je zag eenzelfde effect in Roemenië en Bulgarije nadat ze bij de EU kwamen, het duurde best lang voordat Roemenië zijn enorme achterstand begon in te lopen. In Bulgarije is dit nog steeds lastig en de enorme bevolkingskrimp speelt daarin een belangrijke rol, omdat de groep die de meeste belastingen betaalt en economische groei kan bewerkstelligen, in het buitenland werkt.

[Palance]

Nu streetview ook in Kosovo beschikbaar is, valt op dat er steeds meer wegwijzers gemoderniseerd zijn. Ik kom steeds vaker de N-nummering in plaats van de oude M-nummering tegen. We zijn er nog lang niet - zeker in de grote steden ontbreekt nog wel eens goede bewegwijzering - maar het is wel een vooruitgang.

Dit is bij Mitrovica


Via een video vond ik deze still van bewegwijzering in 1998 bij Pristina, nog uit de Joegoslavische tijd.


Tegenwoordig ziet dat er toch echt beter uit.


Net als de portaalbewegwijzering bij deze zelfde afrit

Bewegwijzering in het Noord-Kosovo. Geheel Servische stijl, inclusief de al een paar jaar niet meer bestaande Servische wegnummering (maar die dan juist nog wel weer in Kosovo wordt gebruikt)

Dit bord heeft ook een make-over gekregen: https://maps.app.goo.gl/TjwYwBvpGF9owANY7

[Palance]

Hier is wat creatiever omgegaan met de tweetaligheid, dat kan makkelijk als plaatsnamen in beide talen amper verschillen.



De verwijzing naar Noord-Macedonië is ook apart: De asfaltweg houdt op bij de grens, er lijkt geen controle te zijn. Voor zover ik kan vinden mag je die alleen in de zomer overdag passeren. Ik lees dat deze doorgang alleen voor locals geldt, maar op andere sites ook dat EU-burgers hier ook zouden mogen passeren.

https://maps.app.goo.gl/UXcFeon6AVqMueHr7

[Chris]

Prishtina, de tijd staat daar ook niet stil.

[Chris]

Ik was de situatie in Noord-Kosovo wat gedetailleerder aan het bekijken. Ik dacht dat die hele stad Mitrovica voornamelijk Servisch was, maar dat klopt niet. Alleen Noord-Mitrovica is overwegend Servisch en heeft ook maar 7.900 inwoners. De rest van Mitrovica / Zuid-Mitrovica is met 65.000 inwoners een stuk groter en is 97% Albanees.

Het inwonertal van Noord-Mitrovica is gedaald van plm. 30.000 in 2011 naar maar 7.900 in 2024. Kennelijk is er veel onduidelijkheid hierover, de Serviërs hebben de census van 2024 geboycott, maar uit andere indirecte indicatoren is dat inwonertal van 7.900 eruit gerold. Afgezien van steden aan de frontlinie in Oekraïne is er niks vergelijkbaars in Europa qua leegloop. Op de beelden ziet Noord-Mitrovica er relatief stedelijk uit, maar schijnbaar staat daarvan een groot deel leeg.

De brug over de Ibar is al jaren gesloten voor het verkeer. Niet omdat er grenscontroles of gebarricadeerde grenzen zijn, maar omdat deze brug een symbool van verdeeldheid van Mitrovica is. Er is een andere brug iets naar het oosten waar verkeer ongehinderd door kan rijden.

De Italiaanse Carabinieri patrouilleert daar. De brug is gebarricadeerd, maar voetgangers kunnen er gewoon over.


Deze brug is iets oostelijker. Geen checkpoints of permanente politie aanwezig. In het Albanese deel van Mitrovica wordt van alles gebouwd, met een nieuwe Mall of Mitrovica, en diverse grote appartementencomplexen. De bouw van al die nieuwe appartementen lijkt nogal tegen de trend van bevolkingskrimp in te gaan.


Een foto uit 2019 van noord naar zuid. Die betonnen barrier staat er nog steeds, maar in het zuiden is nu een grote mall gebouwd, de Mall of Mitrovica.

[Palance]

Alleen Noord-Mitrovica is overwegend Servisch

Ook niet eens helemaal, er zijn ook stukken aan de noordkant van de Ibar die ‘Albanees’ zijn, waar gewoon Albanese vlaggen hangen.

Ondanks alle spanningen in het land is eigenlijk deze brug in Mitrovica het enige dat je ziet. Er zijn nog veel kleinere gebieden waar Serviërs wonen, waar alles in het Servisch is, maar waar niemand de overgang naar Albanees gebied bewaakt. Soms zie je rond die plekkendat dan een reclamebord in het Servisch staat, terwijl een winkel ernaast in het Albanees is. Of winkels/bedrijven die tweetaligheid gebruiken. Zo ga rij je bv hier van Priština naar Gračanica van ‘Albanees’ het ‘Servisch’ gebied in.

Dus het is bij lange na niet zo erg als in Mitrovica, maar het betekent niet dat er nog geen etnische spanningen bestaan.

[Palance]

Overigens vond ik nog deze halve wegwijzer uit de Joegoslavische tijd. Ik wist niet dat Kraljevo ook een Albanese naam (Kraleva) had
https://maps.app.goo.gl/PotnvxgYmkpLGmDv8

[Willem]

Ook ik dacht dat heel Mitrovica Servisch was maar dat klopt niet.

[Chris]

In 2013 is de gemeente Mitrovica opgesplitst in een noordelijk en zuidelijk deel, min of meer langs de etnische grenzen, alhoewel die dus niet absoluut zijn, er wonen Serviërs en Albanezen aan beide kanten van de gemeentegrens die dan door de Ibar loopt.

Dit was onderdeel van de Brussels Agreement tussen Servië en Kosovo waarbij de relaties genormaliseerd werden. De Kosovaarse politie had daarna ook jurisdictie in heel Kosovo, dus ook de vier voornamelijk Servische gemeenten in Noord-Kosovo.

Er is nog steeds een sluimerende crisis in Noord-Kosovo, die vanaf 2022 weer wat intenser werd. Dit werd geïnitieerd omdat de kentekens van Servische Kosovaren niet meer Servisch mochten zijn. Uiteindelijk heeft Servië sinds 1 januari 2024 werd Kosovaarse kentekens erkend.

Op 10 augustus dit jaar werd door KFOR aangekondigd dat de aanwezigheid op de Ibar-brug wordt teruggeschroefd vanwege de verbeterde veiligheidssituatie. KFOR is de vredesmissie, maar het werd in Servië gezien als dat de Serviërs minder bescherming kregen door de KFOR terugtrekking van de brug (de Italiaanse Carabinieri).

Zijn er eigenlijk recentelijk forumleden in Noord-Kosovo geweest, of daar de grens over gegaan? Van heel voormalig Joegoslavië lijkt mij dat gebied nu het meest unheimisch als toerist.