
M.b.t. dat laatste kan ook het tegenovergestelde gebeuren:
NSC is een partij zonder wortels en een zeer diffuse achterban (voor zover die nog bestaat). De partij is gebouwd rond Pieter Omtzigt, zijn rol in het toeslagenschandaal en abstracte begrippen als bestaanszekerheid en goed bestuur. De partij heeft in de basis niet een uitgesproken links of rechts profiel. Over heel veel onderwerpen moet het standpunt van de partij continu nog worden uitgevonden.
Je zag dat al in de formatie: veel NSC-kiezers wilden graag dat de partij ging samenwerken met de PVV, maar Omtzigt en veel fractieleden zagen dat niet zitten. Hieruit vloeide het slappe compromis dat samenwerking mogelijk zou zijn als Wilders zijn meest extreme ideeën in de ijskast zou zetten en zich netjes zou gedragen. De rest is geschiedenis.
In de kwestie rond Israël, maar ook in diverse andere dossiers, was NSC steeds het geweten van het kabinet. De partij werd door de coalitiegenoten regelmatig als lastig geframed. Tegelijk gaf de noodzaak tot samenwerking en compromissen de partij enige speelruimte waar ideeën botsten. De Kamerleden en bewindspersonen konden er zelf principiële ideën op nahouden, die niet per se overeenkwamen met het electoraat, zo lang het compromissen binnen de coalitie maar verkoopbaar bleven. Al dan niet geholpen door naar de andere partijen te wijzen wanneer de uitkomst niet helemaal naar de eigen tevredenheid of die van de achterban was.
Je zag dit ook deze week: Veldman en de NSC-fractie konden open spreken over hun wens om Israël meer onder druk te zetten, wetende dat de ruimte om dit concreet te maken nogal beperkt was omdat VVD en BBB sterk pro-Israel zijn.
Dit kabinet overleeft steeds doordat partijen elkaar precies genoeg ruimte gunnen om de steun aan de coalitie voort te kunnen zetten. Steeds zodra het spannend werd kwamen ze elkaar tegemoet, totdat het niet meer ging (zoals eerder bij PVV en nu NSC).
Echter nu NSC uit de coalitie is gestapt is zij niet meer gebonden aan de samenwerking binnen de coalitie, maar profiteert zij ook niet meer van de paraplu van deze samenwerking. Er zal nu bij elke stemming een eigen standpunt moeten worden bepaald, en de partij zal daar autonoom op worden afgetekend, zonder mogelijkheid tot schuilen.
En zo kan het dat minister Veldkamp en moreel onverkoopbaar vond om géén extra maatregelen te nemen (en aankondigde dat die er zouden komen zonder dat het óf en het hoe met de coalitiegenoten was afgestemd), maar even later de NSC-fractie moties voor extra maatregelen niet steunde.
Ik ben benieuwd of we dit vanaf nu ook op andere beleidsterreinen gaan zien.
Als NSC eerder een bepaalde wens had (ik noem maar wat, verbreding van een weg of de huisvesting van nieuwkomers) dan moest er binnen de coalitie een standpunt worden ingenomen en dekking worden gezocht.
Het al dan niet binnenhalen van een ideaal was tot nu toe het product van de samenwerking binnen de coalitie. Een bewindspersoon kon zich daarbij nog verschuilen achter het ministerie en de rol (zie bijvoorbeeld het gedraaid van oud-PVV-minister Fleur Agema over de sluiting van ziekenhuizen).
In de nieuwe realiteit zal NSC zelf met moties of amendementen moeten komen. Is er geld nodig, dan zal de fractie zelf met dekking moeten komen. Is iets juridisch ingewikkeld of moeilijk uitvoerbaar, dan zal de fractie zelf met een oplossing moeten komen. Kiezers zullen de partij zowel op haar standpunten afrekenen, als de uitwerking en de resultaten.
Waar Veldkamps geweten voor Palestijns leed hem deed opstappen, waarna de fractie koos voor trouw blijven aan Israël, zo kan het ook op veel andere vlakken gebeuren dat de fractie in een conservatieve kramp schiet. Door stappen naar voren te maken kan de partij aandacht genereren en weer enigszins relevant worden, maar loopt men ook het risico dat juist de overwegend rechts-conservatieve (oud-) kiezers nog verder van de partij afdrijven.